Phần 1

Lời tựa 1: Niềm tin của bạn đối với tình cảm, chính là niềm tin đối với cả thế giới

Một chuyện từ trước đến nay luôn khiến tôi băn khoăn lấy làm lạ, đó là cả đời này tôi chỉ đi xem mắt đúng một lần.

Đó là khi một người đồng nghiệp ở tòa soạn giới thiệu cô bạn thân nhất của vợ anh ấy cho tôi. Đôi bên đều có thiện cảm với nhau, nhưng lúc ấy tôi lại đang ở trong trạng thái cảm xúc vô cùng suy sụp, về sau chẳng thể phát triển tiếp được.

Ban đầu ngỡ chuyện này cũng chẳng có gì to tát, nhưng dần dà tôi mới nhận ra, bạn bè xung quanh khi bước vào độ tuổi kết hôn thường có cả tá cơ hội xem mắt: hoặc người nhà mai mối, hoặc bạn thân giới thiệu, hoặc đồng nghiệp đứng ra lo liệu sắp đặt.

Về sau ngẫm lại, có lẽ là do một sự quả báo chăng. Ngay từ hồi cấp hai, ở làng quê cũ, đã có ba bà mối đến đánh tiếng dắt mối xem mắt. Mẹ hỏi ý kiến tôi, tôi đều từ chối hết, còn bảo từ nay về sau cứ từ chối tất thảy đi. Bởi trong lòng tôi mơ hồ cảm thấy, đây không phải là dáng vẻ hôn nhân mà mình nên có; tôi hy vọng cuộc hôn nhân của mình phải có được cảm giác tình yêu như trong những cuốn tiểu thuyết tôi từng đọc.

Dù chỉ là con em nhà nông, nhưng hễ tìm được cuốn sách nào là tôi ngấu nghiến đọc sạch. Hồi cấp hai tôi còn bắt đầu tự bỏ tiền túi ra mua tiểu thuyết nọ kia, thế nên đối với tình yêu được vẽ nên trong trang sách, tôi ôm ấp bao kỳ vọng; trái lại, đối với cái vòng tuần hoàn đơn điệu nơi thôn làng — dựng nhà, lấy vợ, sinh con, rồi lại dựng nhà, lấy vợ, sinh con — tôi thật sự có một nỗi bài xích mãnh liệt.

Xem ra, một khi bạn đã cự tuyệt chuyện xem mắt một cách dứt khoát đến nhường ấy, thì về sau người ta cũng chẳng buồn cho bạn thêm cơ hội xem mắt nào nữa.

Khi viết bài, tôi thường hay dùng cách diễn đạt kiểu “... kiểu Trung Quốc” (“Trung Quốc thức ××”), điều này khiến không ít độc giả phật ý. Có vài độc giả vốn yêu thích bài viết của tôi nhắn nhủ rằng, liệu tôi có thể đừng dùng những từ ngữ như thế được chăng, bằng không họ thật sự cảm thấy rất khó chịu và kháng cự.

Nhưng chẳng còn cách nào khác, có quá nhiều lúc, tôi cảm thấy nhất định phải dùng thứ từ ngữ này thì mới lột tả được trọn vẹn cảm nhận của mình.

Ví như chuyện xem mắt này, nó mang đậm sắc thái Trung Quốc. Lẽ dĩ nhiên, nó không phải là chuyện riêng có ở Trung Quốc, như ở Ấn Độ, xem mắt cũng hết sức phổ biến. Song tại các quốc gia Âu Mỹ, xem mắt lại là một hình thức khá hiếm hoi, họ chủ yếu tự mình theo đuổi.

Vì sao lại như vậy? Cách giải thích của học giả Đài Loan Tôn Long Cơ là: Qua quan sát của ông đối với giới trẻ người Hoa, họ khó lòng chủ động phát khởi nhu cầu yêu đương, mà khi gặp phải sự khước từ, họ sẽ cảm thấy một nỗi thất bại không thể chịu đựng nổi, thậm chí còn có thể bùng phát cơn phẫn nộ mang tính hủy diệt to lớn. Thế nên, việc xem mắt một cách bị động lại là một sự lựa chọn tương đối phù hợp.

Đã là sự lựa chọn bị động, thì khi bị từ chối, đó không phải là sự lựa chọn của “tôi” bị khước từ, mà là sự lựa chọn của người làm mối bị khước từ; nhờ thế, cảm giác nhục nhã sinh ra trong “tôi” sẽ yếu đi rất nhiều.

Cảm giác xấu hổ nhục nhã ấy, quả thực có thể lấy mạng người. Có một người đàn ông từng kể với tôi rằng, cậu bạn cùng phòng ký túc xá đại học của anh ta theo đuổi một cô gái suốt mấy năm ròng không thành, dáng vẻ vô cùng suy sụp thảm hại. Chứng kiến cảnh ngộ đau đớn ấy của bạn cùng phòng, anh ta thề rằng bản thân tuyệt đối sẽ không để mình rơi vào cục diện như vậy.

Kết quả là, mãi cho đến năm 28 tuổi, anh ta vẫn chưa từng yêu lấy một lần, về sau cũng nhờ xem mắt mà bước vào hôn nhân.

Tương tự như thế, một cô gái nhiều tuổi chưa kết hôn nhưng rất xinh đẹp mà tôi quen biết từng nói: Trong tình yêu, cô ấy tuyệt đối không bao giờ chủ động, nhất quyết phải đợi đối phương trao cho đủ đầy những bằng chứng của tình yêu, cô mới chịu bước về phía trước một bước.

Thực ra, tôi cũng là kiểu người như thế, năng lực kiến tạo tình yêu nát bét cả một mớ; nhưng điểm tốt của tôi là, dẫu cho mình đầy thương tích, tôi vẫn luôn tràn đầy dũng khí để dấn bước đuổi theo. Từ đó, tôi hình thành nên rất nhiều trải nghiệm và suy ngẫm, lại còn viết nên cuốn sách về tình yêu kiểu Trung Quốc mang tên Vì sao tình yêu làm tổn thương người ta (《為何愛會傷人》).

Một lần nọ, khi viết bài bình luận bộ phim Nhất đại tông sư của Vương Gia Vệ, trong lòng tôi chợt nảy ra một câu nói thế này: Niềm tin của một người đối với tình yêu, chính là niềm tin đối với toàn bộ thế giới.

Thế nhưng trong tình yêu, cớ sao chúng ta lại mỏng manh yếu ớt dường này?

Cuốn sách này của Thanh Âm và tôi bàn về chính vấn đề ấy. Từ chuyện yêu đương, hôn nhân, gia đình cho đến việc nuôi dạy con cái, ở đâu ta cũng có thể bắt gặp sự mỏng manh này.

Điều này tựa như một vòng tuần hoàn ác tính: Tình yêu không thể bền bỉ kiên cường, là bởi hôn nhân, gia đình và sự nuôi dạy của chúng ta tồn tại vấn đề quá lớn, dẫn đến việc trái tim con trẻ bị vỡ vụn, chắp vá trăm mối; mà một trái tim vỡ vụn thì chẳng thể nào kiến tạo nên tình yêu, khiến cho hôn nhân và gia đình không thể dựng xây trên một nền móng vững vàng kiên cố, thành thử bẩm sinh đã khiếm khuyết, ắt hẳn phải yếu ớt mong manh...

Chẳng hạn như mẫu “người tốt kiểu Trung Quốc” mà chúng ta từng nhiều lần nhắc tới, học giả Thôi Vệ Bình cũng từng nhận định: Họ ở các phương diện đối ngoại như sự nghiệp hay ngoài xã hội thì có đủ mọi điểm hay, thế nhưng bên trong gia đình, đặc biệt là trong quan hệ vợ chồng, lại không cách nào rót đầy nhiệt huyết đam mê, cũng chẳng thể xây đắp được sự thân mật gắn kết.

Đối với muôn vàn vấn đề mang phong vị Trung Quốc trải dài từ thuở hẹn hò, tình yêu, hôn nhân, gia đình cho tới việc nuôi dạy, tôi đã từng trăn trở suy ngẫm rất nhiều. Song với tư cách là một “trạch nam”, xưa nay tôi vẫn thiếu đi ý thức giao lưu thấu đáo với người khác; thế nhưng cuốn sách này giữa tôi và Thanh Âm lại có sự đổi khác rất lớn. Đây là tác phẩm được kết tinh từ sự giao lưu, va chạm giữa hai con người, lại còn là giữa một người đàn ông và một người phụ nữ, nhờ thế mà mở ra những góc nhìn giới tính khác biệt.

Hơn nữa, nếu như những cuốn sách khác của tôi có lẽ vẫn còn đôi chỗ tối nghĩa, thì cuốn sách này của Thanh Âm và tôi lại vô cùng bình dị, mộc mạc, quá đỗi dễ đọc dễ hiểu.

Khi đọc, hệt như những cụm từ “... kiểu Trung Quốc”, có lẽ sẽ có lúc khiến bạn cảm thấy không thoải mái. Sự xuất hiện của cảm giác không thoải mái này, ở một mức độ rất lớn, đồng nghĩa với việc bạn đã nhận ra vấn đề của chính mình, và đó chính là điểm khởi đầu cho sự đổi thay.

Nguyện mong chúng ta ngày càng có thêm nhiều những con người như thế: Có thể chủ động cất lên khát khao của yêu thương, cũng có thể gánh chịu nỗi thất bại khi bị chối từ, để từ đó hun đúc nên một sức sống kiên cường dẻo dai.

Những con người như vậy sẽ thể nghiệm sâu sắc rằng, niềm tin đối với tình cảm, chính là niềm tin đối với thế giới. Người mang trong lòng thứ tình cảm tốt đẹp và kiên cường, rốt cuộc cũng sẽ dựng xây nên một thế giới tốt đẹp.

Vũ Chí Hồng