Liệu tình yêu có thật sự có thật?

Tác giả: Judith S. Wallerstein, Sandra Blakeslee

Sách: The Good Marriage: How and Why Love Lasts

PHẦN HAI: HÔN NHÂN LÃNG MẠN

CHƯƠNG 3: Matt và Sara Turner

Người ta thường cho rằng tình yêu nồng cháy hay những mối tình lãng mạn thường rất ngắn ngủi; rằng chỉ sau một hai năm, thực tế phũ phàng với vòng quay công việc hành chính và những chiếc sọt đựng tã lót sẽ kéo tuột chúng ta về với mặt đất. Ai cũng từng nghe câu nói, ánh sáng lạnh lẽo của ban ngày làm sao lung linh bằng vẻ huyền ảo của màn đêm. Các nhạc sĩ đâu có ai sáng tác những lời ca kiểu như: "Ánh ban mai rất hợp với em..."

Thế nhưng, ngay từ trước khi bắt tay vào nghiên cứu về những cuộc hôn nhân hạnh phúc này, tôi đã từng biết những cặp vợ chồng dù kết hôn nhiều năm vẫn luôn giữ được cái nhìn đầy yêu thương, lãng mạn và nồng nàn dành cho nhau suốt hàng ngàn ngày đêm chung sống. Tôi luôn tự hỏi, những cuộc hôn nhân lãng mạn như vậy có phổ biến không? Hay chúng chỉ đến với số ít người may mắn, hiếm hoi như "lá mùa thu"?

Tôi đã rất ngạc nhiên khi nhận thấy có đến 15% số cặp vợ chồng hạnh phúc trong nghiên cứu này thuộc nhóm hôn nhân lãng mạn. Dù đã đi qua hai mươi, ba mươi, thậm chí là bốn mươi năm gắn bó, họ vẫn nói về tình yêu, sự nồng nàn, niềm phấn khích và những phút giây thăng hoa bên nhau.

Một người đàn ông đã kết hôn mười sáu năm chia sẻ: "Chưa một giây phút nào tôi cảm thấy mình bớt yêu vợ. Cô ấy rất nữ tính, và đó là điều cực kỳ quan trọng đối với tôi. Cô ấy dịu dàng, ấm áp và xinh đẹp. Điểm 'nam tính' duy nhất ở cô ấy chính là ngọn lửa nhiệt huyết bên trong. Nó mạnh mẽ đến mức đôi khi khiến người ta phải dè chừng. Cô ấy không bao giờ lùi bước hay cam chịu thế bị động. Ở cô ấy vừa có sự bao dung, biết chăm sóc, lại vừa có sức cuốn hút đầy kích thích". Vợ ông thì tâm sự với tôi: "Đời sống chăn gối của chúng tôi rất tuyệt vời. Đó là một phần cực kỳ quan trọng trong cuộc sống vợ chồng, bởi chúng tôi rất hiểu nhau, hiểu từ những nhu cầu thầm kín nhất cho đến cả những khao khát trong tưởng tượng. Sự gắn kết giữa chúng tôi vô cùng sâu sắc, như thể hai tâm hồn sinh ra là để dành cho nhau vậy".

Khi trò chuyện về mối quan hệ của mình, những người đàn ông và phụ nữ trong các cuộc hôn nhân lãng mạn đều khẳng định rằng bạn đời chính là người mang lại niềm vui sống cho họ. Và khi nghĩ về tương lai của con cái, họ luôn coi chính cuộc hôn nhân hạnh phúc của mình là món quà, là di sản quý giá nhất mà họ có thể để lại cho thế hệ sau. Sau hai mươi lăm năm ngày cưới, một người chồng đã nói với tôi rằng: "Điều duy nhất tôi ao ước cho các con mình là chúng cũng cảm nhận được niềm hạnh phúc khi yêu một ai đó sâu sắc như cách tôi đã yêu trong cuộc hôn nhân này".

Tôi nhận ra mình đang có một cơ hội vô cùng đặc biệt. Chúng ta đã nghe quá nhiều câu chuyện về những đôi tình nhân lận đận vì định mệnh như Romeo và Juliet, hay những bi kịch của sự phản bội như trong tác phẩm Anna Karenina. Nhưng ở đây, tôi lại có đặc quyền được bước vào thế giới nội tâm của những cuộc hôn nhân lãng mạn, viên mãn và bền vững theo năm tháng – kiểu tổ ấm mà mọi cô dâu chú rể đều hằng mơ ước khi thốt lên hai tiếng "Con đồng ý".

Sự tồn tại của những cuộc hôn nhân này là một phát hiện quan trọng, giúp mở rộng thế giới quan của chúng ta về những giá trị có thể đạt được trong một mối quan hệ lâu dài. Chúng là minh chứng đanh thép cho thấy đàn ông và phụ nữ hoàn toàn có thể yêu nhau nồng nàn đến trọn đời.

Tôi quen biết vợ chồng Matt và Sara Turner qua hai người đồng nghiệp – những người từng làm việc chung với họ trong các tổ chức bảo vệ môi trường. Matt là chuyên gia phân tích chính sách cấp cao tại một viện nghiên cứu lớn, còn Sara là một trong những người đặt nền móng cho một tổ chức tín thác đất đai. Họ kết hôn vào cuối những năm 1950, ngay trong ngày cô tốt nghiệp đại học. "Họ vẫn quấn quýt như thuở ban đầu, Judy ạ," người đồng nghiệp giới thiệu họ cho tôi hào hứng nói, "Nhìn họ, ai cũng thấy được truyền cảm hứng!"

Vào một ngày mùa xuân năm 1991, tôi lên đường đến gặp Matt và Sara. Ngôi nhà của họ là một căn nhà gỗ nhỏ nhắn nhưng rất xinh xắn nằm sau một hàng rào cắt tỉa gọn gàng trên một con phố hẹp vùng đồi Oakland. Bên trong, những bức tường gỗ thông thô mộc và những tấm thảm Mexico sặc sỡ mang lại cảm giác vô cùng ấm cúng, còn ô cửa sổ nhỏ nhô ra phía ngoài thì ngập tràn ánh nắng như một bó hoa xuân.

Sara mời tôi vào phòng khách, nơi bày biện những món đồ nội thất giản dị, không quá đắt tiền. Riêng chiếc rương sơn mài Trung Quốc tinh xảo đặt gần cửa sổ, Sara kể lại sau đó, là món đồ gia bảo mà bà nội của Matt để lại. Cô rót hai tách cà phê, và chúng tôi bắt đầu buổi trò chuyện. Ở tuổi năm mươi mốt, Sara trông rất mảnh mai và giản dị; phong thái tự nhiên, gần gũi của cô ngay lập tức xóa nhòa khoảng cách, khiến tôi thấy vô cùng thoải mái. Mái tóc màu vàng dâu cắt ngắn càng làm tôn lên đôi mắt và đôi xương gò má cao của cô. Cô ngồi khoanh chân trên ghế, chống hai cùi chỏ lên đầu gối và khẽ nghiêng người về phía trước để lắng nghe câu hỏi đầu tiên của tôi.

Khi tôi hỏi Sara điều gì làm cô cảm thấy hạnh phúc nhất trong cuộc hôn nhân của mình, cô mỉm cười và trả lời ngay không một chút đắn đo: "Điều hạnh phúc nhất ư? Chính là Matt. Là phép màu. Giữa chúng tôi luôn có một sợi dây vô hình đầy kỳ diệu, và suốt ba mươi hai năm qua, cảm giác đó chưa bao giờ biến mất".

Nhìn thấu vẻ tò mò trên gương mặt tôi, cô tiếp tục: "Tôi biết bạn sẽ hỏi tôi 'phép màu' nghĩa là gì. Tôi nghĩ nó cũng giống như những câu hỏi sâu sắc về tôn giáo vậy. Khi đi đến tận cùng của bản chất, chính tôi cũng không biết phải gọi tên nó là gì. Chỉ biết rằng nó luôn mang lại cảm giác kỳ diệu. Ngay cả vào những giai đoạn khó khăn nhất, sợi dây ấy vẫn luôn ở đó, chưa bao giờ đứt. Có một chất xúc tác đặc biệt mỗi khi chúng tôi bên nhau. Tôi cũng không biết mình đang mô tả điều gì nữa, Judy ạ. Liệu đó có phải là tình yêu không?"

Sara là một người có khả năng biểu đạt tuyệt vời, và rõ ràng cô có rất nhiều điều muốn trải lòng về chủ đề này.

"Cả hai chúng tôi đều cảm nhận được sự kỳ diệu ấy ngay từ giờ đầu tiên gặp mặt. Lúc đó chúng tôi đã nói về nó, và cho đến tận bây giờ vẫn vậy". Cô khẽ nhún vai. "Có lẽ tôi nên kể cho bạn nghe chúng tôi đã gặp nhau như thế nào. Câu chuyện đó tự bản thân nó đã là một điều kỳ diệu rồi. Hồi đó tôi đang hẹn hò với một người khác, và một tối nọ anh ấy dẫn tôi đến dự một bữa tiệc lớn ở ngoài trường. Khi ấy tôi mới khoảng mười chín tuổi, nông nổi nhưng luôn đinh ninh rằng mình và bạn trai đang yêu nhau tha thiết và tình yêu đó sẽ kéo dài mãi mãi". Khẽ mỉm cười trước ký ức xưa cũ, những nếp nhăn tràn đầy hạnh phúc khẽ hằn lên quanh đôi mắt màu xám xanh tuyệt đẹp của cô. "Tôi nhớ lúc đó mình đang đứng cạnh một vách ngăn trong phòng thì bỗng nghe thấy tiếng cười của ai đó. Tôi quay sang hỏi bạn trai: 'Ai có điệu cười mà nghe ấm áp thế anh?' Anh ấy đáp: 'À, Matt, bạn chung phòng cũ của anh đấy.' Tôi bảo muốn lại làm quen, và khi bước qua vách ngăn, tiến lại gần anh ấy, đó là lần đầu tiên trong đời tôi có một cảm giác đặc biệt về mùi hương của một người đàn ông".

Sara dừng lại một nhịp, vừa đủ để nhận thấy sự chăm chú của tôi, rồi kể tiếp. "Nói ra điều này nghe có vẻ hơi ngại – nhưng sự thật là thế. Khi đứng gần anh ấy, lần đầu tiên trong đời tôi nhận thức được thế nào là mùi của một người đàn ông thực thụ. Nó vô cùng dễ chịu, một mùi hương tuyệt vời nhất mà tôi từng biết. Nó làm tôi nhớ đến mùi hương sữa của các con tôi lúc mới sinh. Tôi nhận ra mình chỉ muốn được ở thật gần mùi hương ấy. Và trong ký ức của tôi, mùi hương đó gắn liền với cảm giác bình an và che chở". (Một điều khá thú vị là từ "an toàn", "bình an" xuất hiện trong câu chuyện của rất nhiều cặp vợ chồng tham gia nghiên cứu này – không chỉ ở nhóm hôn nhân lãng mạn mà ở tất cả các mô hình hôn nhân khác).

Sự việc này đã trôi qua ba thập kỷ, vậy mà trong ký ức của Sara, mọi thứ vẫn tươi nguyên và sống động. Cô lật giở lại ký ức về buổi gặp gỡ đầu tiên ấy một cách dễ dàng, khơi gợi lại tất cả những rung động cảm giác nguyên sơ trước tiếng cười và mùi hương đầy nam tính của Matt.

Tôi nhận ra rằng, nhiều cặp vợ chồng trong các cuộc hôn nhân lãng mạn luôn có một niềm tin mãnh liệt rằng họ được gắn kết bởi một mối duyên tiền định vượt qua cả thời gian và không gian. Giống như Sara, nhiều người cảm thấy mối quan hệ của họ rất khác biệt, mang một màu sắc huyền thoại kỳ ảo. Đôi khi họ dùng những từ ngữ tâm linh để trò chuyện, như thể cuộc gặp gỡ giữa họ đã được an bài từ kiếp trước hoặc là lời đáp ứng cho những lời cầu nguyện thầm kín. Họ không phải là những người theo phong trào tâm linh mới (New Age) hay quá sùng đạo, vậy mà họ vẫn nói về một tình yêu vượt ra khỏi thực tại, kết nối với một quá khứ xa xăm và kéo dài đến tận thế giới bên kia sau cái chết.

Một người vợ chia sẻ: "Anh ấy có một linh hồn rất cổ xưa. Đôi khi tôi nghĩ chúng tôi đã từng duyên nợ với nhau từ một kiếp sống khác". Còn một người chồng thì kể với tôi: "Khi tôi đến Boston để ra mắt gia đình cô ấy, tôi có cảm giác thân thuộc như thể mình đã từng ở đó từ lâu, dù thực tế đó là lần đầu tiên tôi đặt chân đến. Tôi đã khắc chữ 'Mãi mãi' lên nhẫn cưới của chúng tôi, và tôi hoàn toàn nghiêm túc với lời hẹn ước đó".

Một người phụ nữ khác lại bộc bạch tâm sự: "Nỗi sợ lớn nhất của tôi là, nếu thực sự có thế giới bên kia, thì tôi sẽ phải mất bao lâu để tìm thấy anh ấy?" Nỗi lòng này cũng được một người chồng đồng cảm chia sẻ: "Điều làm tôi sợ hãi nhất về kiếp sau là tôi không biết cô ấy sẽ ở phương trời nào. Chắc chắn tôi sẽ lại phải lặn lội đi tìm cô ấy, hết kiếp này sang kiếp khác".

Một người đàn ông ở độ tuổi năm mươi kể với tôi: "Tôi có anh bạn hay kể câu chuyện vui rằng, từ ngày xửa ngày xưa, Trái Đất bị người ngoài hành tinh xâm chiếm, và khi rút đi, họ có để lại một vài người phụ nữ. Đó là những người phụ nữ vô cùng đặc biệt, họ luôn có một sức hút kỳ lạ và một thần thái không thể lẫn vào đâu được. Họ không phải là 'người ngoài hành tinh' theo nghĩa xấu, mà theo nghĩa tốt nhất – họ mang một nguồn năng lượng sống dồi dào và rực rỡ. Tôi luôn nghĩ vợ mình là một người như vậy, cô ấy luôn thú vị và khác biệt".

Sara tiếp tục mạch chuyện về lần đầu gặp Matt khi đi cùng bạn trai cũ. "Sau bữa tiệc, ba chúng tôi cùng đi ăn tối. Chúng tôi nói về những tiếng cười xuất phát từ sâu thẳm tâm hồn – giống như cách người ta ngợi ca một người nghệ sĩ chân chính, rằng âm nhạc của họ cất lên từ đúng nơi nó cần cất lên. Và Matt chính là như thế. Trước đó, tôi không hẹn hò nhiều, nhưng lại có xu hướng thích những anh chàng sành điệu, phức tạp. Thế rồi Matt xuất hiện với điệu cười nồng hậu, vô tư – một điệu cười từ bụng sảng khoái giống như Ông già Noel vậy. Tiếng cười ấy đã chạm đến đúng nơi sâu kín nhất trong lòng tôi".

Tiếng cười và mùi hương ngày ấy, cô nói, cho đến nay vẫn vẹn nguyên, vẫn đầy sức gợi cảm và tươi mới như cách đây ba mươi hai năm. "Đó là một tình yêu đẹp đẽ, dịu dàng và đầy trân trọng. Tôi đã đưa ra lựa chọn đúng đắn duy nhất cho cuộc đời mình. Tôi cảm thấy mình 'nghiện' anh ấy mất rồi".

Tôi tự hỏi, một tuổi thơ như thế nào đã nuôi dưỡng nên một Sara có khả năng dấn thân vào một tình yêu mãnh liệt đến nhường ấy? Phải chăng những người trẻ ngày nay khi yêu thường hay lo sợ đổ vỡ, còn hôn nhân của ba mươi năm trước thì an toàn hơn?

"Từ nhỏ, tôi đã được bao bọc trong tình yêu thương của những người đàn ông xung quanh mình," Sara bắt đầu trả lời câu hỏi của tôi. "Gia đình tôi có tôi, anh trai, chú, bố, mẹ và ông ngoại. Chúng tôi sống ở Alturas, một thị trấn nhỏ ở vùng đông bắc California, xung quanh toàn là các trang trại nông thôn bình dị – một bối cảnh đậm chất Mỹ cổ điển".

Sara quay người lấy một bức ảnh có khung đặt trên bậu cửa sổ. "Gia đình tôi đây," cô vừa nói vừa đưa cho tôi bức ảnh đen trắng đã ngả màu. Cô chỉ vào từng người đàn ông và đọc tên họ. Cô lướt qua mẹ mình rồi dừng lại ở hình ảnh một cô bé mặc bộ đồ mặt trời chấm bi đang ngồi trong lòng bố. Đó là một người đàn ông gầy gò, để râu, có bàn tay to và đôi mắt biết cười. "Đây là tôi lúc năm tuổi. Tôi chẳng mấy khi cười khi chụp ảnh. Ngày ấy tôi thấy cuộc sống nghiêm túc quá".

Tôi hỏi cô ý nghĩa của việc "quá nghiêm túc" là gì.

"Bố tôi," cô tiếp tục kể, khéo léo né tránh câu hỏi của tôi, "là người đàn ông tuyệt vời nhất trên đời. Ông luôn là chỗ dựa vững chắc cho tôi. Ông là người giàu tình cảm, không chỉ với tôi mà với phụ nữ nói chung. Ông trân trọng con gái và phụ nữ, hoàn toàn theo một nghĩa trong sáng. Mẹ mất sớm, ông đã phải một tay cùng ông nội nuôi nấng sáu người em. Bạn bè tôi thời đó luôn bảo rằng, làm bạn với tôi là một diễm phúc, vì họ cũng sẽ được bố tôi yêu thương như con cái trong nhà".

Qua lời kể của Sara, mối quan hệ cốt lõi trong cuộc đời cô là với người cha luôn yêu thương và tự hào về cô. Cô đưa tay từ tách cà phê lên ôm lấy hai má. "Cứ mỗi sáng Chủ nhật ở thị trấn nhỏ này, hai bố con lại dậy sớm dạo bước trên con phố chính. Đó là cách ông thể hiện sự gắn kết với tôi. Sau đó hai bố con vào quán ăn bánh kếp; gặp bất kỳ ai trên đường ông cũng hào hứng giới thiệu tôi với họ. Lúc nào tôi cũng cảm nhận được niềm tự hào ngập tràn trong mắt ông. Tôi biết những chuyến đi dạo Chủ nhật đó là một minh chứng của tình yêu. Ông đang 'giới thiệu báu vật của mình' cho cả thị trấn". Một cụm từ thật đẹp: "giới thiệu báu vật của mình cho cả thị trấn". Qua câu chuyện xúc động chứa đựng biết bao kỷ niệm lặp đi lặp lại này, người cha đã hãnh diện đưa cô ra thế giới bên ngoài với tất cả niềm vui sướng.

Phần duy nhất về quá khứ mà Sara không chủ động nhắc đến chính là mẹ cô. Khi tôi hỏi thẳng, sắc mặt cô thoáng thay đổi. "Mẹ tôi vốn không thích có con," cô nói khẽ. "Việc sinh chúng tôi ra đối với bà chỉ là nghĩa vụ. Nhà ngoại áp lực bà phải sinh được con trai, nên khi anh trai tôi ra đời, cả nhà đã ăn mừng lớn lắm. Khi tôi còn nhỏ, các dì thường bảo lý do duy nhất mẹ sinh ra tôi là để anh trai không bị thói công tử nuông chiều. Mẹ tôi định kiến với con gái, và bà chẳng đoái hoài gì đến tôi. Bố tôi biết rõ điều đó, nên có lẽ vì thế mà ông luôn cố gắng bù đắp và bảo vệ tôi".

Rồi cô kể tiếp, những ký ức đau buồn chợt ùa về đầu lưỡi: "Bà cứ thi thoảng lại bỏ nhà đi cả tuần trời". Sara khẽ chùng người xuống ghế. "Bà lặng lẽ bước xuống cầu thang, ra trạm xe buýt để đến nhà dì tôi ở San Francisco, không một lời từ biệt, cũng chẳng hẹn ngày về. Tuổi thơ của tôi hoàn toàn khát sữa mẹ và hơi ấm của mẹ. Bà bảo bà chưa từng chạm vào người tôi cho đến khi tôi được sáu tháng tuổi. Nhưng tôi nghĩ chắc bà phải chạm vào chứ, nếu bà có cho tôi bú. Bà từng kể có dạo bà bị mất sữa và phải thuê vú em. Tôi cũng chẳng biết đâu là sự thật nữa. Nhưng có một điều tôi biết chắc: bà chưa từng ở bên chăm sóc mỗi khi chúng tôi đau ốm. Sự thật là, tôi chưa từng có mẹ. Tôi chưa từng có một người mẹ biết ôm ấp, vỗ về".

Câu chuyện về gia đình và chặng đường yêu đương của Sara đã minh họa sâu sắc cho một quy luật cốt lõi của hôn nhân. Rất lâu trước khi gặp Matt, những hình dung và kỳ vọng của Sara về tình yêu và mái ấm gia đình đã được nhào nặn từ chính các mối quan hệ dưới mái nhà thời thơ ấu.

Mọi sự tán tỉnh trên đời đều khởi nguồn từ một ảo tưởng – một niềm tin mãnh liệt, đôi khi đến mức hoang đường, rằng người kia sẽ xuất hiện như một phép màu, chữa lành mọi tổn thương và bù đắp những nỗi thất vọng trong quá khứ. Người ấy sẽ yêu chiều bạn vô điều kiện, bảo vệ bạn, xua tan những điều xấu xa, làm bạn cảm thấy mình trọn vẹn, có giá trị, xinh đẹp và đáng trân trọng đến muôn đời. Thế nhưng, đi liền với nó luôn là nỗi sợ mơ hồ: sợ rằng tất cả chỉ là ảo ảnh, sợ những vết thương cũ sẽ lặp lại, sợ bị phản bội, bị tổn thương hay bị bỏ rơi để nhường chỗ cho một hình bóng khác hoàn hảo hơn. Chẳng thế mà ban nhạc The Beatles, khi vừa bước qua tuổi đôi mươi, đã cất lên tiếng hát đầy trăn trở: "Liệu em có còn cần anh, liệu em có còn nuôi anh, khi anh sáu mươi tư tuổi không?"

Những ảo tưởng và nỗi sợ hãi về tình yêu luôn được nuôi dưỡng từ những trải nghiệm đầu đời. Quan niệm của mỗi người về một mối quan hệ – liệu nó có mang lại sự nuôi dưỡng, yêu thương bền vững hay chỉ toàn thù hận và bỏ rơi – vốn được định hình từ thuở lọt lòng, rồi liên tục được mài giũa qua những trải nghiệm sau đó. Trẻ sơ sinh không tự nhiên biết yêu hay ghét, chúng học điều đó ngay từ khoảnh khắc được đặt vào vòng tay mẹ. Sự gắn kết sớm nhất này – thường là với người mẹ trong năm đầu đời – sẽ đặt nền móng cho cách đứa trẻ nhìn nhận mọi mối quan hệ trong tương lai. Sự chăm sóc, yêu thương và vỗ về của người mẹ (dù là được ban tặng hay bị khước từ) sẽ quyết định cách người trưởng thành nhìn nhận bạn đời của mình. Anh ấy có ở bên khi tôi cần không? Cô ấy có sẵn sàng đến khi tôi gọi không?

Kỳ vọng được hình thành từ rất sớm. Nếu một đứa trẻ bị bỏ mặc khóc rã rời trong nôi, nó sẽ hiểu rằng tiếng khóc của mình chẳng mang lại sự giúp đỡ nào. Nếu trong những năm tháng tiếp theo, nó tiếp tục nhận ra không ai thèm để ý đến những cơn đói, những lời cầu cứu hay cảm giác khó chịu của nó, đứa trẻ ấy khi lớn lên sẽ mang một thế giới quan ảm đạm. Nó tin rằng con người luôn thờ ơ, bỏ bê, và mọi nỗ lực kết nối của nó với thế giới sẽ chỉ chuốc lấy thất vọng. Nó tự kết luận rằng mình không xứng đáng được yêu thương vì mình xấu xí, vì mình là con trai (hoặc con gái), hoặc vì mình quá nhỏ bé – bất kỳ lý do nào mà tâm trí nhạy cảm của một đứa trẻ có thể tự vẽ ra. Và bi kịch thay, chính những kỳ vọng thấp thỏi, phong thái lo âu và sự rụt rè ấy lại vô tình gợi lại những phản ứng từ chối và gây tổn thương trong các mối quan hệ sau này của nó.

Ngược lại, một đứa trẻ là niềm tự hào của cha mẹ, được họ nâng niu và đáp ứng mọi nhu cầu lại có một số phận khác. Cha mẹ trò chuyện với nó từ trước khi nó hiểu lời; họ mỉm cười và luôn tự hào trước từng tiến bộ nhỏ của con. Khuôn mẫu nội tâm được tạo ra cho đứa trẻ này hoàn toàn khác biệt. Nó lớn lên với niềm tin rằng cuộc sống luôn tràn đầy những hứa hẹn tốt đẹp, con người là nơi đáng tin cậy, luôn sẵn sàng lắng nghe, thấu hiểu, và bản thân nó là một cá thể có giá trị, xứng đáng được yêu và biết cách yêu thương. Những kỳ vọng tích cực này sẽ là lăng kính màu hồng tô điểm cho mọi mối quan hệ tương lai của nó.

Với phần lớn chúng ta, những trải nghiệm đầu đời thường là một mớ hỗn độn giữa thỏa mãn và thiếu thốn, giữa yêu thương và từ chối. Thêm vào đó, theo những cơ chế tâm lý mà chúng ta chưa hiểu hết, thế giới quan của mỗi người còn chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi khí chất bẩm sinh và nét tính cách từ khi sinh ra. Có những đứa trẻ sinh ra đã rất sợ sự thay đổi, nhưng có những đứa lại vô cùng linh hoạt. Có những đứa trẻ bẩm sinh đã lạc quan, trong khi có những đứa lại luôn bị bao phủ bởi những đám mây u ám.

Mối gắn kết giữa mẹ và con sau đó sẽ được mở rộng ra với cha, anh chị em, ông bà và những người xung quanh. Trong vòng tay gia đình và hàng xóm, đứa trẻ không chỉ học cách người khác đối xử với mình, mà còn quan sát cách họ đối xử với nhau. Nó nhìn thấy con người có thể yêu thương hoặc ruồng rẫy, cận kề hoặc xa cách, nuôi dưỡng hoặc tước đoạt; người lớn có thể đáng tin, thất thường hoặc nguy hiểm, công bằng hay ích kỷ, tử tế hay sa đọa. Đứa trẻ có thể nhìn nhận thế giới như một nơi an toàn nuôi dưỡng mình, hoặc một nơi thiên vị người khác mà bỏ bê mình, hay một thế giới mà ai cũng có những nỗi khổ tâm riêng. Mỗi chúng ta đều mang theo một hình bóng của tuổi thơ vào cuộc sống trưởng thành. Một người có thể tự hào: "Tôi là đứa trẻ được gia đình dẫn ra để hát trước mọi người"; người khác tủi thân: "Tôi là đứa trẻ luôn bị giấu vào góc tối"; và người khác nữa: "Tôi là đứa trẻ ngồi cô độc trên bậc cầu thang nhìn những người khác nhảy múa dưới ánh đèn".

Bất kỳ đứa trẻ nào cũng phải trải qua những tổn thương và mất mát nhất định trong quá trình khôn lớn, dù cha mẹ có yêu thương đến đâu. Trong số những cặp vợ chồng có cuộc hôn nhân lãng mạn mà tôi nghiên cứu, có một tỷ lệ rất cao từng phải chịu đựng những mất mát lớn lao thời thơ ấu, như cha mẹ mất sớm hoặc bị bệnh tật, tâm thần bủa vây. Sara và ở một mức độ ít hơn là Matt, đều không cảm nhận được tình yêu của mẹ. Cả hai đều nói về một "khoảng trống hoác" trong tuổi thơ của mình. Cảm giác về một "phép màu" và một mối liên kết vượt không gian, thời gian có lẽ chính là sự kết nối trong vô thức giữa người tình ở hiện tại và hình bóng yêu thương đã mất từ thuở thiếu thời.

Thế giới nội tâm của chúng ta được định hình không chỉ bởi bản thân trải nghiệm, mà còn bởi cách chúng ta tự lý giải trải nghiệm đó. Một đứa trẻ sẽ tự nhủ: "Mẹ đánh mình vì mẹ đang quá căng thẳng, mẹ không kiềm chế được". Đứa khác lại nghĩ: "Mẹ đánh mình vì mình là đứa hư đốn, đáng bị như vậy". Sự thật khách quan đôi khi không quan trọng bằng cảm nhận chủ quan của đứa trẻ. Một cô bé có thể cảm thấy mình bị bỏ rơi khi người mẹ bị bệnh nặng, dù người mẹ ấy yêu thương cô sâu sắc. Một cậu bé có thể uất ức với cha mẹ mình dù những gì họ làm hoàn toàn là vì tương lai của cậu. Trong cả hai trường hợp, chính trải nghiệm nội tâm mới là thứ hằn sâu và trở thành thực tại lâu bền đi theo đứa trẻ suốt đời.

Kết luận cuối cùng của một đứa trẻ về bản thân và thế giới xung quanh phụ thuộc vào một "bảng cân đối kế toán" phức tạp ghi lại tổng số tất cả các mối quan hệ và những gì nó quan sát được. Một cậu bé có người mẹ bạo hành nhưng lại được bà ngoại hết lòng ôm ấp có thể dựa vào tình yêu của bà để tự bảo vệ mình, từ đó hiểu rằng mình không đáng bị mẹ đối xử như vậy. Một cô bé có người cha luôn mắng nhiếc mình là vô dụng có thể tìm thấy chỗ dựa tinh thần từ một người thầy luôn khen ngợi cô xuất sắc.

Mỗi mối quan hệ mới xuất hiện trong đời đều có tác dụng củng cố hoặc sửa đổi những hình ảnh nội tâm ấy (dù là tích cực hay tiêu cực). Chúng ta có thể coi chúng như một "dàn nhân vật nội tâm" luôn thì thầm bên tai nhắc nhở ta nên kỳ vọng điều gì. Mình nên ứng xử thế nào với người trước mặt? Họ sẽ đối xử lại với mình ra sao? Mọi chuyện rồi sẽ đi về đâu? Những tiếng nói vô thức ấy đã tự trả lời các câu hỏi này từ rất lâu trước khi chúng ta kịp nhận thức để hỏi.

Khi giảng giải về khái niệm thế giới nội tâm của các "nhân vật dẫn đường" này, tôi thường lấy ví dụ về một sinh viên trong ngày đầu tiên bước vào lớp học của tôi. Đứng trước cửa lớp, sinh viên ấy có thể nghĩ: "Chà, cơ hội để mình bị buồn ngủ đến chết trong tiết này là năm mươi - năm mươi. Hy vọng cô giáo này là ngoại lệ và mình sẽ học được điều gì đó bổ ích. Hay là mình lại thất vọng nữa đây?" Hình bóng của tất cả những người thầy mà sinh viên đó từng học trong đời cũng đang đứng ở ngưỡng cửa ấy, vô hình trung tác động lên mối quan hệ sắp tới. Trường học trong mắt bạn là nơi được khen thưởng hay bị trách phạt? Nơi đó thú vị hay nhàm chán? Bạn có thể học đối phó qua môn, hay buộc phải nỗ lực hết mình? Không ai bước vào một lớp học với một cái đầu hoàn toàn trống rỗng không có định kiến.

Tương tự, một sinh viên cao học đến dự một bữa tiệc ở một thành phố mới. Khi bước vào phòng, anh ta liền nghĩ: "Sẽ chẳng ai thèm để ý hay bắt chuyện với mình đâu, lúc nào chẳng vậy. Làm sao để chuồn về sớm bây giờ?" Hoặc anh ta sẽ nghĩ: "Mình sắp gặp được rất nhiều người mới tuyệt vời đây. Biết đâu mình lại tìm thấy tình yêu đời mình. Mình sẽ bắt đầu bằng cách bắt chuyện với cô gái tóc sẫm màu đằng kia xem sao". Bữa tiệc thực chất đã được diễn ra trong vô thức của anh ta từ rất lâu trước khi anh ta bước chân vào ngôi nhà.

Lớp học, bữa tiệc, ngôi nhà (mọi ngôi nhà trên đời) – tất cả đều tràn ngập những gì các nhà phân tâm học gọi là "sự chuyển di", nơi những chiếc bóng của quá khứ đổ dài lên các mối quan hệ ở hiện tại. Sự chuyển di phản ánh những kỳ vọng vô thức về người khác, về bản thân và về kịch bản của mối quan hệ sắp diễn ra. Thế nhưng, dù có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ, sự chuyển di không hoàn toàn quyết định thực tế ở lớp học hay bữa tiệc. Người thầy ngoài đời có thể thực sự là một kẻ chán ngắt. Cô gái xinh đẹp kia có thể là một người lạnh lùng, một kẻ ích kỷ, hoặc cũng có thể chính là tình yêu đích thực của đời bạn. Và những khám phá thực tế này, ngược lại, sẽ tiếp tục tác động và thay đổi lăng kính của bạn trong các cuộc gặp gỡ tiếp theo.

Một điều cốt lõi cần nhớ là hiện tượng chuyển di diễn ra hoàn toàn trong vô thức. Chúng ta nhận thức được hành vi của mình, nhưng lại không hề biết những nỗi sợ hãi, kỳ vọng hay mong muốn nào đang âm thầm giật dây phía sau. Ngay cả các nhà tâm lý học cũng chưa thể giải thích tường tận vì sao những người có cùng trải nghiệm lại chọn những ngã rẽ cuộc đời khác nhau. Một đứa trẻ mất cha mất mẹ có thể dành cả đời để tìm kiếm một hình bóng lấp đầy khoảng trống đó, hoặc ngược lại, nó quyết định rằng con người rồi ai cũng sẽ biến mất và cách tốt nhất để an toàn là không yêu thương bất kỳ ai. Đứa con của một gia đình ly hôn có thể lao vào vô số mối quan hệ chỉ để trốn tránh nỗi đau mất mát, hoặc nó chọn cách đứng mãi bên lề cuộc đời. Mỗi người đều phản ứng với vết thương quá khứ theo cách của riêng mình.

Trong giai đoạn tán tỉnh và những năm đầu hôn nhân, toàn bộ "dàn nhân vật chuyển di" này sẽ trỗi dậy một cách mạnh mẽ nhất. Không có giai đoạn nào mà mối quan hệ lại khai thác sâu sắc hình ảnh bản thân của chúng ta đến thế – cách ta muốn được đối xử và những gì ta tin mình có thể trao đi.

Khi hai người rơi vào lưới tình và mối quan hệ bắt đầu đơm hoa kết trái, họ bước vào một điệu nhảy pas de deux của những sự thương lượng (cả có ý thức lẫn vô thức). Phần có ý thức bị chi phối mạnh mẽ bởi các giá trị văn hóa và nền tảng gia đình của mỗi người, giúp định hình xem ai là người phù hợp về mặt kinh tế, xã hội. Bạn chọn một người hòa hợp với, hoặc có khi là để thách thức công khai lại cách mình được nuôi dạy.

Phần vô thức lại bắt nguồn từ những hình ảnh chuyển di được hình thành từ thuở nhỏ. Bạn có thể đang tìm kiếm một người hiện thực hóa những mộng tưởng của mình, một người chở che cho mình, hoặc thậm chí là một người sẽ phản bội mình. Sự tán tỉnh cũng đồng thời kéo những nỗi sợ hãi sâu kín nhất lên bề mặt. Bạn sợ Hoàng tử Đẹp trai sẽ hóa thành một chú ếch xấu xí, hay nàng công chúa sẽ ngủ quên và không thể quay sợi thành vàng. Bằng cách này hay cách khác, bạn luôn sợ người yêu sẽ thất bại trước những thử thách phía trước. Vào thời điểm này, hy vọng và nỗi sợ hãi được tiếp thêm một nguồn năng lượng khổng lồ. Khi một ai đó xuất hiện và thắp ngọn lửa vào những tưởng tượng sâu kín nhất của bạn, sức nóng của nó có thể thiêu rụi mọi lý trí.

Bởi vậy, khi Sara đứng sau vách ngăn và nghe thấy "tiếng cười Ông già Noel" ấm áp vang lên từ "đúng nơi", cô đã ngay lập tức bị chinh phục bởi một biểu tượng. Hãy nghĩ xem, Ông già Noel đại diện cho điều gì? Chính là hình ảnh chuyển di của một bậc cha mẹ luôn yêu thương vô điều kiện, người thực hiện mọi ước mơ và mang đến những món quà bạn hằng ao ước. Trong tuổi thơ của Sara, Ông già Noel luôn đến đúng giờ với một bao tải đầy ắp quà bánh. Tiếng cười của Matt chính là biểu tượng cho những gì Sara khát khao nhất, là giấc mơ có thật của cô. "Tôi muốn gặp người đàn ông đó," cô tự tin nói, và bắt đầu khám phá xem liệu người đàn ông có tiếng cười Ông già Noel ấy có phù hợp với những mong muốn có ý thức và vô thức khác của mình hay không.

Điều đặc biệt trong các câu chuyện về tiếng sét ái tình hay sự thu hút tức thì luôn là một biểu tượng hoặc ấn tượng giác quan sâu sắc được ghi nhớ mãi mãi. Sara sẽ luôn nhớ Matt có mùi hương thế nào vào đêm họ gặp nhau, và cô sẽ luôn nghe thấy tiếng cười ấy vang vọng.

Một người phụ nữ ở độ tuổi cuối bốn mươi chia sẻ: "Anh ấy đã và đang là tình yêu đầu tiên cũng như duy nhất của đời tôi. Tôi hạnh phúc vì anh ấy yêu tôi nhiều như tôi yêu anh ấy vậy. Tôi đã chú ý đến anh ấy ngay từ giây phút đầu tiên chạm mặt. Khi đó tôi mười tám tuổi. Nghe thì có vẻ nực cười, nhưng sau buổi hẹn hò thứ ba, bạn cùng phòng hỏi tôi tại sao lại phấn khích đến thế. Tôi bảo cô ấy rằng tôi thậm chí còn chưa biết họ của anh ấy là gì, nhưng anh ấy chắc chắn là người đàn ông tôi sẽ lấy làm chồng. Tôi không biết đó là sức hút gì, chỉ biết rằng anh ấy là lựa chọn định mệnh của đời mình".

Một người vợ khác lại kể: "Khi mới gặp John, tôi đã thấy sợ anh ấy. Nhìn vào mắt anh ấy, tôi tự nhủ: 'Với người đàn ông này, không có chỗ cho sự giả dối hay đùa giỡn. Mình sẽ phải hoàn toàn chân thật và ngửa hết bài lên bàn'. Điều đó làm tôi sợ phát khiếp. Thời gian đầu, tôi đã tìm mọi cách để né tránh anh ấy".

Cội rễ giúp Sara có được khả năng yêu thương nồng cháy như vậy nằm ở chính mối quan hệ vô cùng ấm áp với cha cô. Không giống như nhiều cô gái lớn lên vào những năm 1940, Sara chưa bao giờ cảm thấy mình thấp kém hay bị coi thường. Cô được yêu chiều từ thuở nhỏ, được trân trọng khi là một thiếu nữ và sau này là một người phụ nữ trưởng thành. Việc lớn lên bên một người cha tình cảm và mẫu mực giúp Sara có được sự tự tin rằng mình hấp dẫn, đáng yêu và có giá trị. Cô hoàn toàn chủ động trước những người đàn ông theo đuổi, bởi cô hiểu rõ giá trị của bản thân và tin rằng mình xứng đáng được săn đón.

Trong những cuộc hôn nhân lãng mạn mà tôi nghiên cứu, tất cả những người vợ (ngoại trừ một người) đều khẳng định cha mới là người chăm sóc và gần gũi với họ hơn. Mối quan hệ của họ với mẹ thường có nhiều xung đột và thiếu vắng sự nuôi dưỡng. Họ luôn nói về cha mình như một tấm gương đạo đức; thậm chí có người còn gọi cha là "một vị thánh". Nhiều người tự hào kể rằng mình chính là đứa con cưng của cha. Người cha của Sara đã gánh vác trọn vẹn cả hai vai trò: vừa là cha, vừa là mẹ.

Người chồng trong những cuộc hôn nhân lãng mạn này đã thừa hưởng trọn vẹn sự lý tưởng hóa mà người con gái dành cho cha mình, cùng với niềm tin tuyệt đối rằng bạn đời sẽ là chỗ dựa vững chắc, luôn yêu thương và ngưỡng mộ cô. Trái ngược với quan niệm phổ biến cho rằng con gái sẽ học theo hình mẫu của mẹ, trong những trường hợp này, chính mối quan hệ khăng khít giữa cha và con gái đã nuôi dưỡng năng lực yêu thương hết mình của người phụ nữ. Chúng ta bấy lâu nay đã đánh giá thấp vai trò của người cha trong việc đặt viên gạch đầu tiên cho các mối quan hệ tương lai của con gái. Chúng ta cũng chưa thấy hết được khả năng của một người cha (hoặc mẹ) giàu tình yêu thương trong việc bù đắp hoàn toàn những thiếu hụt từ người phụ huynh còn lại. Trong trường hợp của Sara, người cha đã làm tốt vai trò của cả hai người.

Dù tuổi thơ của Sara có một mảng tối là người mẹ lạnh lùng và ruồng bỏ cô, nhưng đổi lại, người mẹ ấy không hề can thiệp hay chia rẽ tình cảm của hai cha con. Nhờ vậy, dù luôn mang nỗi đau bị mẹ từ chối, Sara vẫn có thể mở lòng và trao trọn trái tim cho một người đàn ông. Cô không sống trong nỗi lo sợ bị phản bội hay bỏ rơi. Về mặt biểu tượng, Matt đã kế thừa và đứng trên bờ vai vững chãi của người cha yêu thương của cô.

Về phía những người chồng trong nhóm hôn nhân lãng mạn, một vài người từng có một tuổi thơ vô cùng cô đơn, cô lập – nơi thế giới tưởng tượng là cứu cánh duy nhất của họ. Số khác lại phải chịu những mất mát lớn lao khi còn nhỏ; mẹ của hai người trong số họ đã phải nằm viện điều trị suốt nhiều năm trời. Những người đàn ông này bước vào tuổi trưởng thành với một khát khao mãnh liệt, bị kìm nén từ lâu về tình yêu và sự gắn kết.

Cảm giác muốn bù đắp cho những mất mát đầu đời này có thể giải thích vì sao họ cảm thấy có một sợi dây liên kết vô cùng khăng khít, gần như là hòa quyện về mặt thể xác với vợ mình. Các cặp vợ chồng trong hôn nhân lãng mạn luôn thể hiện một sự đồng điệu tuyệt đối, không chỉ ở phương diện cảm xúc mà cả ở phương diện thể xác. "Chưa một giây phút nào tôi thấy mình bớt yêu cô ấy. Ngay cả trong mơ, tôi cũng chưa bao giờ thấy mình ở bên một người phụ nữ khác. Cô ấy là một phần máu thịt của tôi, là tri kỷ của đời tôi," một người chồng tâm sự. Vợ anh thì nói: "Chỉ cần anh ấy bước chân vào nhà là tôi đã thấy mình trọn vẹn".

Thực tế, bản sắc cá nhân của mỗi người đều được định nghĩa thông qua mối ràng buộc hôn nhân, như thể họ là hai nửa của một chỉnh thể không thể tách rời. Đúng như Sara đã đúc kết: "Tôi là ai ư? Tôi là người phụ nữ được anh ấy hết lòng yêu thương". Cảm giác hòa quyện này, cộng với sự lý tưởng hóa mạnh mẽ từ thuở ban đầu và lòng biết ơn sâu sắc vì đối phương đã hiện thực hóa những mộng tưởng của mình, chính là thứ keo gắn kết bền chặt nhất của cuộc hôn nhân lãng mạn.

Một người đàn ông đã vô cùng xúc động khi kể về mối liên hệ giữa những mất mát tuổi thơ và tình yêu sâu sắc dành cho vợ. Anh là con một, cha hy sinh trong một tai nạn máy bay khi anh mới mười tuổi. Mẹ anh sau đó ngập chìm trong rượu chè đến mức bị chứng mê sảng run. Cuộc sống gia đình hoàn toàn tan hoang. Anh ăn khi đói và ngủ "bất cứ đâu, bất cứ lúc nào tôi muốn". Anh chia sẻ: "Nó đã để lại một vết thương lòng rất lớn. Nỗi đau lớn nhất đi theo tôi mãi mãi chính là sự tước đoạt. Bà đã chọn chai rượu thay vì chọn tôi, thực tế nghiệt ngã là như vậy".

Lớn lên trong một khu ổ chuột ở Detroit, cậu bé ngày ấy vô tình xem được chương trình truyền hình Father Knows Best (Cha luôn đúng). "Tôi nhớ mình đã ao ước giá như mình có một gia đình hạnh phúc như thế. Tôi biết mình đang thèm khát điều gì. Đó là một gia đình ổn định. Có cha, có mẹ và ba đứa con. Họ tôn trọng lẫn nhau và cùng nhau vượt qua những va vấp nhỏ nhặt trong cuộc sống. Không gì có thể phá vỡ được sự bình yên ấy. Đó là những gì tôi khao khát ngày ấy, và cũng là những gì tôi tìm kiếm bây giờ".

Chương trình truyền hình năm nào đã thắp lên và nuôi dưỡng ngọn lửa hy vọng trong anh; nó giống như một đức tin thời thơ ấu. Và giờ đây, trong cuộc hôn nhân của mình, tình yêu nồng cháy anh dành cho vợ chính là hiện thân của niềm vui, là cảm giác biết ơn vì được ban tặng một phép màu, và là sự ngỡ ngàng hạnh phúc khi tìm thấy cô. Anh nói: "Một luồng sáng đã bừng lên khi chúng tôi gặp nhau. Ngay khoảnh khắc đó, tôi biết mình không thể sống phần đời còn lại mà thiếu cô ấy. Tôi biết điều đó từ ngày ấy và cho đến tận bây giờ, sau hai mươi lăm năm, tôi vẫn chắc chắn như vậy. Không có một lý trí nào giải thích nổi cảm xúc của tôi. Tôi chưa từng nghĩ con người ta có thể yêu nhau đến thế. Tôi yêu tất cả những gì thuộc về cô ấy, cả mặt tốt lẫn mặt xấu. Tình yêu vốn là như vậy".

Khi gặp Matt, tôi rất tò mò muốn biết liệu anh có đúng như những gì Sara đã mô tả hay không. Và tôi đã không hề thất vọng. Chúng tôi gặp nhau vào một chiều thứ Năm muộn tại văn phòng của anh ở trung tâm thành phố San Francisco. Ở tuổi năm mươi ba, dù tóc đã hói và hơi đậm người, anh toát lên vẻ thư thái và lịch lãm của một quý ông cả đời cống hiến cho những mục đích cao đẹp. Anh đeo kính gọng tròn, mặc áo sơ mi oxford xanh lam và quần tây giản dị, không có một chút gì vẻ trịnh thượng hay khoảng cách.

Trong suốt cuộc phỏng vấn, tôi đặc biệt ấn tượng trước sự tự nhiên khi Matt bày tỏ những tình cảm nồng nàn dành cho Sara. Tôi cảm giác rằng đây là một khía cạnh hoàn toàn khác với cách anh đối xử với thế giới ngoài kia. Khi tôi hỏi: "Điều gì tốt đẹp nhất trong cuộc hôn nhân của anh?", anh trả lời với tất cả sự chân thành: "Chúng tôi mến nhau và yêu nhau. Ở bên Sara, tôi luôn cảm thấy mình được chở che và chăm sóc bằng một tình yêu ấm áp. Chỉ cần có cô ấy ở bên là tôi thấy mọi thứ tốt đẹp hơn và" – giọng anh bỗng nghẹn ngào đầy cảm xúc – "tôi không thấy mình trọn vẹn mỗi khi vắng bóng cô ấy".

"Anh đã bao giờ có cảm giác này trong các mối quan hệ trước đây chưa?"

"Chưa bao giờ. Tôi chưa từng gặp ai như cô ấy. Trước đây tôi cũng từng có những mối tình sâu sắc, nhưng không ai có được sự bao dung và tinh tế như cô ấy. Tôi chưa từng chia sẻ nhiều với ai như với vợ mình. Đối với tôi, mối duyên này như một phép màu vậy. Cô ấy quá đỗi dịu dàng, nhạy cảm và ngọt ngào". Tôi nhận ra anh cũng dùng từ "phép màu" – đúng như từ mà Sara đã nhấn mạnh trước đó.

"Bạn thấy đấy," Matt tiếp tục trò chuyện, "chúng tôi không chỉ yêu nhau (caring for each other) mà còn lo nghĩ cho nhau (caring about each other)".

"Hai điều đó khác nhau thế nào hả anh?"

"Chăm sóc cho tôi nghĩa là cô ấy yêu tôi. Còn lo nghĩ cho tôi nghĩa là cô ấy luôn đồng hành và bảo vệ những lợi ích của tôi. Cô ấy thấu hiểu công việc tôi làm. Tất cả những gì tôi đạt được ngày hôm nay sẽ không thể có nếu thiếu đi sự ủng hộ hết mình của cô ấy. Cô ấy luôn là nguồn động viên lớn nhất của tôi".

"Anh có thể cho tôi một ví dụ cụ thể không?"

"Có chứ," anh vừa nói vừa nghiêng người về phía trước, "Bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời tôi chính là lần chuyển đổi nghề nghiệp. Khi còn làm trong ngành thương mại quốc tế, tôi phải cày cuốc mười hai tiếng mỗi ngày và đêm nào về nhà cũng trong tình trạng kiệt quệ". Anh lắc đầu buồn bã khi nghĩ về chuỗi ngày cũ. "Đó là công việc mà bố mẹ tôi rất tự hào – hoàn toàn đúng với kỳ vọng của gia đình, và có thể nói tôi đã được định hướng từ nhỏ để làm việc đó. Thế rồi một ngày nọ, hoàn toàn tự nhiên, Sara nhìn tôi và nói: 'Matt, anh đang làm một công việc sai lầm, ở sai vị trí và sai thời điểm rồi. Tại sao anh không từ bỏ ngành kinh doanh quốc tế đi? Em không cần quá nhiều tiền để hạnh phúc. Hãy làm những gì anh thực sự yêu thích.' Lời nói thẳng thắn và chân thành ấy của cô ấy đã khiến tôi hoàn toàn rúng động. Cô ấy thực sự nghĩ như vậy".

"Lúc đó anh phản ứng thế nào?"

"Ban đầu tôi không dám tin. Tôi không thể tin nổi. Cả đời tôi chưa bao giờ dám nghĩ đến điều đó. Có lẽ sâu trong lòng tôi có nghĩ, nhưng tôi đã chôn chặt nó đi. Nhưng cô ấy cứ kiên trì nhắc lại cho đến khi tôi thực sự có đủ can đảm để tin, và rồi tôi đã đưa ra một quyết định quay ngoắt một trăm tám mươi độ. Tôi nộp đơn vào một tổ chức môi trường và được nhận. Lúc đầu chỉ là một vị trí rất thấp, nhưng tôi sớm chứng minh được năng lực chuyên môn của mình. Tôi yêu mến đồng nghiệp, yêu bầu không khí ở đó, và trên hết, tôi tìm thấy lý tưởng của đời mình. Nó giống như một giai điệu tuyệt đẹp, là đam mê đích thực của tôi. Tôi vĩnh viễn biết ơn Sara vì đã giúp tôi bứt ra khỏi cái bóng 'đối tác cấp dưới của bố' để được sống cuộc đời của chính mình, theo những giá trị mà tôi tin tưởng chứ không phải của ông". Matt ngả người ra sau ghế, mỉm cười mãn nguyện.

Khi Matt tiếp tục trải lòng về gia đình, tôi nhận ra xuất phát điểm của anh trái ngược hoàn toàn với Sara. Gia đình anh thuộc tầng lớp thượng lưu giàu có và có địa vị xã hội lớn. Cha anh là một luật sư danh tiếng, thường xuyên giao du với các chính trị gia và từng giữ chức trợ lý bộ trưởng trong Bộ Thương mại dưới thời Tổng thống Eisenhower. Mẹ anh cũng là tiểu thư của một gia đình trâm anh thế phiệt. Ngôi nhà tuổi thơ của anh luôn bao phủ bởi bầu không khí trịnh trọng với những bữa tiệc tối xa hoa.

"Tôi từng rất thần tượng cha mình," Matt kể, "Tôi lớn lên với ước mơ duy nhất là sau này sẽ trở thành một người giống hệt ông. Nhưng mẹ tôi thì lại là một câu chuyện khác. Cha tôi đối xử với bà như thể bà làm bằng pha lê nứt, có thể vỡ vụn bất cứ lúc nào. Từ nhỏ tôi đã phải học cách nhón chân đi khẽ quanh bà với một khoảng cách dè chừng. Tính khí bà rất thất thường, nên tôi lúc nào cũng phải nhìn sắc mặt bà mà sống. Tôi từng không ít lần cảm thấy xấu hổ khi chứng kiến bà hạch sách những người ở vị thế thấp hơn, như những người phục vụ bàn chẳng hạn. Có lẽ tôi có yêu bà, nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ sâu về điều đó. Tôi không phải là con một, nhưng tuổi thơ của tôi cô độc chẳng khác nào con một". Anh nhớ lại một thời thơ ấu buồn bã. Anh học rất giỏi nhưng luôn tự ti về bản thân. "Tôi luôn thấy mình đứng bên lề, không bao giờ thuộc về nhóm trung tâm của bạn bè".

Tôi đoán mẹ anh hẳn đã từng kỳ vọng anh sẽ kết hôn với một cô gái môn đăng hộ đối, nên đã hỏi thẳng anh điều này.

"Bạn đoán đúng rồi đấy," anh cười chua chát, "nhưng không chỉ có vậy. Chỉ đến khi trưởng thành tôi mới thực sự biết tức giận mẹ mình. Đó là khi bà đối xử quá khắt khe và hằn học với Sara. Cuộc hôn nhân này đã thay đổi hoàn toàn mối quan hệ giữa tôi và bố mẹ. Trước đây tôi chưa từng nhận ra, nhưng có thể nói, chính cuộc hôn nhân với Sara đã trả tự do cho cuộc đời tôi".

Tôi đề nghị anh kể về lần đầu tiên hai người gặp gỡ.

"Tôi đã bị cô ấy hớp hồn ngay lập tức – cả về thần thái lẫn sức hút của một người phụ nữ. Tôi thích vẻ ngoài tự nhiên của cô ấy, khuôn mặt đầy biểu cảm, tiếng cười sảng khoái và sự tự nhiên khi giao tiếp với mọi người. Tính cách cô ấy rất phóng khoáng, tự phát, khác hẳn với môi trường quy củ nơi tôi lớn lên. Chúng tôi đã có một quãng thời gian hẹn hò vô cùng lãng mạn. Tôi muốn ở bên cô ấy từng phút từng giây, muốn nhìn thấy cô ấy, muốn trò chuyện với cô ấy mãi không thôi. Tôi hoàn toàn bị mê đắm. Trước Sara, tôi chưa từng có mối quan hệ nào thực sự nghiêm túc, dù cũng có vài trải nghiệm chăn gối, có cả với những phụ nữ lớn tuổi hơn. Buổi hẹn hò chính thức đầu tiên của chúng tôi là vào ngày lễ Tình nhân, và chúng tôi đã rơi vào lưới tình ngay lập tức. Có một dạo cô ấy chủ động chia tay vì nghĩ tôi quá vội vã; lúc đó tôi đã hoàn toàn suy sụp. Nhưng rồi may mắn là chúng tôi vẫn quay lại bên nhau.

"Giữa chúng tôi có một sự hòa hợp tự nhiên đến kỳ lạ," anh mỉm cười. "Tôi yêu cách cô ấy đón nhận cuộc sống". Matt khẽ nghiêng người về phía trước: "Để tôi kể cho bạn nghe một câu chuyện về Sara, điều đã hoàn toàn chinh phục trái tim tôi. Hồi mới hẹn hò, hai đứa đang đi bộ dọc theo một con đường mòn ven biển gần Inverness thì bắt gặp một cô bé khoảng bảy, tám tuổi đang ngồi khóc trên tảng đá. Cô bé bị ngã nhưng không thương tích gì nặng, chủ yếu là vì hoảng sợ. Tôi nhớ Sara đã lấy nước trong bình tông của mình ra, dịu dàng lau sạch những giọt nước mắt trên mặt cô bé và kiên quyết ngồi lại dỗ dành cho đến khi cha mẹ đứa trẻ quay lại mới chịu đi. Ngắm nhìn cô ấy lúc đó, tôi đã thầm nghĩ: Đây quả là một người phụ nữ giàu lòng nhân hậu, cô ấy chắc chắn sẽ là một người vợ ngọt ngào và một người mẹ tâm lý trong tương lai". Anh khẽ thở dài đầy hạnh phúc. "Đó chính là điềm báo cho những điều tốt đẹp sau này".

Trong suốt thời gian tán tỉnh, Matt đã tự trả lời cho mình những câu hỏi về hình mẫu người vợ tương lai. Liệu cô ấy có thể mang lại tiếng cười để phá vỡ sự dè dặt trong anh? Liệu sự nhạy cảm của cô ấy có giúp anh mở khóa những cảm xúc bấy lâu nay bị kìm nén? Liệu sự hoạt bát của cô ấy có làm phong phú thêm cuộc sống chung của hai người? Liệu vẻ đẹp của cô ấy có khơi dậy niềm đam mê chăn gối và là niềm tự hào của anh? Liệu cô ấy có thể chăm sóc tốt cho anh, cho con cái và cho cả phần trẻ con ẩn sâu bên trong con người anh? Qua những quan sát tinh tế và những biểu tượng nhỏ bé ấy, Matt đã tự tìm ra lời đáp cho những câu hỏi lớn quyết định sự lựa chọn của đời mình.

Khi yêu, ai cũng mang một tâm lý cháy bỏng – cảm giác muốn bù đắp cho những tổn thương trong quá khứ. Giằng xé giữa hy vọng và nỗi sợ hãi, họ rơi vào một trạng thái tâm lý đặc biệt; và để thoát khỏi sự giằng co đó, họ chọn cách tạm thời quên đi những hoài nghi đen tối nhất. Họ lý tưởng hóa đối phương một cách tuyệt đối – một sự lý tưởng hóa bắt nguồn sâu xa từ những ước vọng của tuổi thơ. Người yêu trong mắt họ trở nên hoàn hảo hơn đời thực, mang một quyền năng kỳ diệu có thể hiện thực hóa mọi ước muốn của con tim. Biết bao thế hệ cha mẹ đã hiểu rằng, việc khuyên can một người đang ở đỉnh điểm của tình yêu lãng mạn là điều hoàn toàn bất khả thi, bởi lý trí của họ đã bị che mờ trước thực tại. Chẳng ai có thể tranh luận được với họ.

Thế nhưng, những quan sát của tôi đã chỉ ra một sự thật rõ ràng: sự lý tưởng hóa và những mộng tưởng này không nhất thiết phải lụi tàn khi tuần trăng mật khép lại. Trên thực tế, nhiều sự lý tưởng hóa ban đầu đã hòa nhập rất tốt vào cuộc sống thực tại, thậm chí còn được bồi đắp thêm qua những trải nghiệm chung. Matt đã nỗ lực hết mình để hiện thực hóa những mong ước của Sara cùng nhau, dù anh không phải là Ông già Noel và không phải lúc nào cũng hiểu được tường tận những gì cô cần.

Trong một cuộc hôn nhân hạnh phúc, những kỳ vọng cao thuở ban đầu sẽ được điều chỉnh để hài hòa với những va vấp, thất vọng khó tránh khỏi của cuộc sống, nhưng chúng không bao giờ bị dập tắt hoàn toàn. "Tôi thà dành cả buổi tối để ở bên anh ấy còn hơn là đi gặp bất kỳ ai khác trên đời," một người vợ chia sẻ sau ba mươi năm kết hôn. Ở những cuộc hôn nhân lãng mạn, sự lý tưởng hóa này còn mãnh liệt hơn, mang nhiều màu sắc gợi cảm hơn và gắn liền một cách sâu sắc với những ký ức lung linh về buổi ban đầu gặp gỡ. Sự gắn kết hòa quyện cả về thể xác lẫn tâm hồn luôn hiện hữu trong những ký ức ngập tràn ánh sáng và cảm xúc rạo rực ấy.

Một người phụ nữ kể về lần đầu gặp chồng tại một phòng triển lãm nghệ thuật: "Anh ấy đứng sau lưng và khẽ trò chuyện qua vai tôi. Khi tôi vừa quay người lại, khoảnh khắc ấy tôi đã hoàn toàn bị hớp hồn. Giọng nói của anh ấy khiến tôi như có một dòng điện chạy qua. Tôi thầm nghĩ: Người này là ai mà đặc biệt thế? Và rồi mọi chuyện cứ thế tiếp diễn". Một nhân viên ngân hàng rất điềm đạm ở độ tuổi giữa năm mươi kể về lần đầu gặp vợ: "Chúng tôi gặp nhau ở một bữa tiệc. Tôi nhìn cô ấy từ phía bên kia căn phòng và tự nhủ: 'Đây chính là người phụ nữ của đời mình'. Ngay từ giây phút đầu tiên nhìn thấy cô ấy, tôi đã đổ gục trước sự rạng rỡ và cá tính ấy. Tôi vẫn nhớ như in ánh đèn chiếu lên mái tóc cô ấy khi đó. Năm ấy tôi mười tám tuổi".

Một cuộc hôn nhân thiếu đi sự lý tưởng hóa hay những mộng tưởng sẽ trở nên vô cùng tẻ nhạt và đơn điệu. Nhiều cặp vợ chồng ly hôn mà tôi từng tiếp xúc dường như chưa từng có một giây phút nào lý tưởng hóa nhau trong đời. Tôi thường tự hỏi (dù tất nhiên không thể hỏi thẳng họ): Liệu giữa họ thực sự đã từng tồn tại một cuộc hôn nhân đúng nghĩa chưa? Đã từng có tình yêu, niềm vui, hy vọng hay sự trân trọng nào dành cho nhau chưa? Thật đáng buồn là trong nhiều trường hợp, tôi không thể tìm thấy dấu vết của những điều đó. Ly hôn đôi khi không phải do tình yêu hay kỳ vọng bị xói mòn theo năm tháng, mà là vì ngay từ đầu, kỳ vọng họ dành cho nhau đã không đủ lớn.

Sự lý tưởng hóa bạn đời là một phần không thể thiếu của mọi cuộc hôn nhân hạnh phúc. Và trong mô hình hôn nhân lãng mạn, chất xúc tác này lại càng mạnh mẽ.

Tôi hỏi Matt: "Hãy kể cho tôi nghe về những năm đầu sau khi cưới. Cuộc sống lúc đó thế nào hả anh?"

Đôi mắt anh long lanh đầy tinh nghịch: "Đầy ắp chuyện chăn gối," anh nói, "mặc dù phải mất sáu tháng Sara mới bắt nhịp được. Nhưng nói đi cũng phải nói lại, dạo đó tôi đang cày cuốc ngày đêm để hoàn thành luận án tiến sĩ tại Berkeley, lại còn phải làm thêm ban đêm để trang trải cuộc sống. Cô ấy thì làm bán thời gian, còn cuối tuần thì đi làm tình nguyện ở trại cứu hộ động vật vì tôi bận học suốt. Sara cảm thấy tôi chẳng mấy khi có mặt ở nhà. Chúng tôi không hề cãi vã, Judy ạ, nhưng cô ấy đã phải trải qua cảm giác cô đơn tột cùng. Tôi nghĩ đó là quãng thời gian cô độc nhất trong đời cô ấy. Cô ấy tìm niềm vui bằng việc gội đầu mỗi tối, chải lông cho mèo và ăn uống. Vì quá buồn chán nên cô ấy đã tăng tới hai mươi cân, dù trước đó người rất mảnh mai. Cô ấy cứ lầm lũi ra vào như một cái bóng".

Tôi nhìn anh một cách dò hỏi.

"Bạn biết đấy, Judy, vào thời đó con gái thường vẫn là trinh nữ khi kết hôn, và Sara cũng vậy. Đời sống chăn gối của chúng tôi thực sự bế tắc cho đến khi hai đứa có một cuộc trò chuyện dở khóc dở cười. Cô ấy quay sang hỏi tôi liệu hai vợ chồng có thể sống chung như anh trai em gái được không". Matt bật cười lớn, một điệu cười từ bụng sảng khoái đúng như những gì Sara đã mô tả về anh. "Và lúc đó tôi chợt nhận ra cô ấy chưa từng một lần được lên đỉnh. Thậm chí vì quá ngây thơ, cô ấy còn không biết lúc nào mình lên đỉnh. Vì vậy," anh khẽ cười, "tôi nhìn thẳng vào mắt cô ấy và nói: 'Không đời nào! Quên chuyện đó đi em'. Và không lâu sau đó, Judy ạ, cô ấy đã có lần đạt cực khoái đầu tiên trong đời. Cô ấy đã vô cùng sung sướng, phấn khích, và kể từ đó trở đi, cô ấy khao khát chuyện ấy chẳng kém gì tôi".

Matt tiếp tục kể, nụ cười vẫn rạng rỡ trước ký ức xưa: "Hồi đó hai đứa quấn quýt nhau lắm – cứ hở ra là nắm tay, hôn nhau, nói lời yêu thương suốt ngày, nhiều hơn hẳn bạn bè xung quanh. Có một dạo bạn bè chẳng ai muốn tụ tập với chúng tôi nữa, vì hai đứa cứ dính lấy nhau chẳng màng đến ai xung quanh. Chúng tôi gần như tách biệt khỏi thế giới".

Anh lại bật cười: "Có mùa hè nọ hai đứa đi nghỉ mát. Tôi nhớ một buổi sáng thứ Bảy, hai vợ chồng định bụng ra ngoài chơi nhưng vì tôi mới mua cho Sara một bộ bikini màu trắng rất gợi cảm. Khi cô ấy vừa mặc thử vào, thế là chúng tôi chẳng thể bước chân ra khỏi cửa phòng được nữa. Hai vợ chồng cứ làm tình, nghỉ ngơi, rồi cô ấy lại diện bộ bikini và chúng tôi lại quấn lấy nhau. Tôi nhớ lần đó hai đứa đã làm chuyện ấy tới chín lần trong vòng hai mươi bốn tiếng. Chúng tôi đã đếm hẳn hoi đấy. Đó là trải nghiệm thăng hoa nhất về cả thể xác lẫn cảm xúc trong cuộc đời tôi. Thế nên, câu trả lời là 'Có', đời sống gối chăn của chúng tôi đã vô cùng nồng nhiệt ngay từ thuở ban đầu".

Rõ ràng, đối với người đàn ông này, đời sống gối chăn là một niềm tự hào lớn lao. Anh cảm thấy mãn nguyện và viên mãn trước sự hòa hợp và những phút giây thăng hoa mà mình vừa mô tả.

Tôi vô cùng ấn tượng trước chi tiết Matt kể về việc Sara muốn sống cuộc sống "anh trai em gái" và phản ứng kiên quyết của anh khi yêu cầu cô phải trở thành một người phụ nữ trưởng thành, biết tận hưởng tình dục. Rõ ràng, điều này cũng khẳng định bản lĩnh đàn ông và niềm tự hào của anh.

Tôi nhận thấy một điều rất thú vị là niềm đam mê tình dục của Sara hoàn toàn được đánh thức và nở rộ sau khi kết hôn. Khi mới đến với Matt, cái nhìn của cô về chuyện chăn gối của người trưởng thành vẫn còn rất trẻ con. Sự bùng nổ sau đó chính là kết quả từ sự kiên trì của Matt khi khuyến khích cô cởi mở hơn, cộng với niềm tin tuyệt đối cô dành cho chồng. Để rồi từ đó, cô tìm thấy sự tự tin vào chính mình, vào năng lực trao đi và nhận lại những khoái cảm thể xác.

"Chuyện ấy của chúng tôi lúc nào cũng tuyệt vời, ngoại trừ vài tháng đầu tiên chuệch choạc," Sara đã chia sẻ trong cuộc phỏng vấn trước đó. "Mọi thứ diễn ra rất tự nhiên, đều đặn và viên mãn. Nói thật là, lúc nào tôi cũng chỉ muốn dính lấy anh ấy thôi".

Tôi quay sang Matt: "Tôi đoán chuyện chăn gối giữ vai trò cốt lõi trong cuộc hôn nhân của anh chị".

"Chắc chắn rồi," anh khẳng định một cách mạnh mẽ. "Tôi nghĩ sự hòa hợp tình dục là sợi dây ràng buộc tối quan trọng". Rồi anh trầm ngâm nói thêm: "Nhưng hơn cả chuyện thể xác, đó là thước đo chính xác nhất cho mức độ gắn kết và cởi mở giữa hai tâm hồn. Đôi khi bạn làm chuyện đó chỉ để chiều lòng đối phương khi họ muốn, hoặc vì nghĩa vụ, nhưng chúng tôi hoàn toàn có thể chọn cách đi ngủ nếu thấy mệt. Điều tôi muốn nói ở đây là những khoảnh khắc hai đứa thực sự hòa quyện vào nhau. Đó là một chuyến hành trình thăng hoa. Đó là những gì chúng tôi luôn tìm kiếm và trân trọng trong những phút giây riêng tư. Tất nhiên nó không thể diễn ra mọi lúc, và chúng tôi cũng không kỳ vọng điều đó. Nhưng có những lúc làm tình với Sara, tôi có cảm giác như bản thân mình hoàn toàn tan biến. Trải nghiệm đó thực sự vô cùng kỳ diệu".

Trong những cuộc hôn nhân lãng mạn này, "vùng đất thánh" kết nối hai người chính là đời sống chăn gối. Ngọn lửa đam mê tình dục luôn được giữ gìn vẹn nguyên suốt chiều dài hôn nhân. Cả vợ lẫn chồng đều rất tự hào vì có được một đời sống tình dục viên mãn, và họ trò chuyện về chủ đề này một cách rất thẳng thắn, tự nhiên. "Cả hai chúng tôi đều là những người tình tuyệt vời của nhau, luôn thấu hiểu đối phương cần gì và muốn gì," một người chồng tự hào chia sẻ.

"Tôi nghĩ giữa chúng tôi chưa từng có giai đoạn nào chuyện ấy bị nguội lạnh. Đó là một sợi dây gắn kết vô cùng bền chặt," một người chồng khác tâm sự. "Tôi là người có nhu cầu khá cao," vợ anh kể tiếp, "Tôi rất thích những màn dạo đầu lãng mạn. Không chỉ là những cử chỉ âu yếm thể xác, mà là cách tạo dựng không gian. Tôi yêu ánh nến, tiếng nhạc, yêu cảm giác làm tình trên bãi biển, hay những lúc hai đứa đi dạo trong rừng, tìm được một hốc cây hồng mộc rỗng và tan vào nhau ở đó".

Dù ở nhiều cặp vợ chồng, tần suất và cường độ của chuyện chăn gối sẽ giảm dần theo thời gian, nhưng tình dục vẫn luôn giữ vị trí trung tâm trong cuộc sống của họ. Một cuộc hôn nhân lãng mạn thực chất là một tác phẩm nghệ thuật sáng tạo được dệt nên từ niềm hy vọng và một thế giới quan chung. Phần lớn những người đàn ông và phụ nữ này đều lớn lên trong những gia đình gia giáo, có phần khắt khe; thế nhưng, khác với thế hệ đi trước, họ lại tìm thấy niềm hạnh phúc lớn lao trong việc thẳng thắn bày tỏ những khao khát thầm kín của mình. Họ không phải là những kẻ nổi loạn cố tình làm khác người; họ chỉ đơn giản là những người biết đón nhận những giá trị tiến bộ từ cuộc cách mạng tình dục – giai đoạn mà người phụ nữ bắt đầu ý thức được nhu cầu của bản thân, còn người đàn ông nhận ra điều họ hằng tìm kiếm bấy lâu nay: một người bạn đời bình đẳng cả ở trên giường ngủ.